Getting started with the collection:
10 dingen over de Koninklijke schat
Onderdeel van de Koninklijke schatkamer, duurder dan De Nachtwacht en gemaakt door de belangrijkste Europese edelsmid van de 17de eeuw. Hier zijn 10 dingen die je moet weten over de gouden beker van Paulus van Vianen.
Diana en Actaeon bokaal, Paulus Willemsz. van Vianen, 1610
Schaal met Diana en Actaeon, Paulus Willemsz. van Vianen, 1613
Portret van Paulus van Vianen, onderdeel van een muurschildering in de voorhal van het Rijksmuseum door Georg Sturm (detail)
"Zijne keizerlijke majesteits goudsmid, Paulus van Vianen uit Utrecht heeft mij gemaakt, 1610"
Diana en Actaeon bokaal, Paulus Willemsz. van Vianen, 1610 (detail)
Deksel van de Diana en Actaeon bokaal, Paulus Willemsz. van Vianen, 1610
Diana en Actaeon bokaal, Paulus Willemsz. van Vianen, 1610 (detail)
Onderkant van de deksel van de Diana en Actaeon bokaal, Paulus Willemsz. van Vianen, 1610
Diana en Actaeon bokaal, Paulus Willemsz. van Vianen, 1610
De replica (links) en het origineel (rechts)
01
De beker behoorde eeuwenlang toe aan de Oranjes
Zij koesterden het eeuwenlang als topstuk in de koninklijke schatkamer. Sinds 1881 was het Duits privébezit. Een particuliere familie heeft het nu gekocht en geeft het in langdurig bruikleen.
02
De beker was duurder dan De Nachtwacht
Veel gouden en zilveren kunstwerken waren in de 17de eeuw duurder dan schilderijen. Bijvoorbeeld een zilveren kan en schaal van Van Vianen werd ruim zeven keer duurder geacht dan De Nachtwacht.
03
De beker is gemaakt door de belangrijkste Europese edelsmid van de 17de eeuw
Paulus kwam uit een familie van zilversmeden. 16 jaar oud trok hij langs de Europese hoven om te werken en leren. Zo kreeg hij de belangrijkste baan van Europa in Praag als de keizerlijke edelsmid.
04
De gouden beker is het enige werk van Van Vianen dat voluit is gesigneerd
Deze bokaal is het enige bekende kunstwerk van Van Vianen dat volledig in goud is gemaakt en het enige dat door de kunstenaar voluit is gesigneerd. Hier zie je zijn volledige handtekening en datering.
05
De beker waarschuwt voor overspel
Het verhaal op de beker is uit de Griekse oudheid. Je ziet Actaeon die Diana tijdens het baden bespiedt en daarna door haar in een hert wordt veranderd. Vervolgens wordt het hert gedood.
06
De beker laat 4 verschillende scènes zien
De bekerwand toont hoe Diana Actaeon nat spettert, hem in een hert verandert en hoe een hert wordt opgejaagd en gedood. Op het deksel staan drie goden die aangegeven dat de liefde verzorgd moet worden. De binnenkant van het deksel toont een portret van de opdrachtgever.
07
Ook de vorm en versiering van de beker zelf zijn essentiële elementen
De maskers op het deksel en rond de voet maken duidelijk dat de kijker hier de hemel in kijkt. De band tussen de voorstelling op de bekerwand en het deksel geven aan dat hier de aarde wordt weergegeven.
08
De man op de onderkant van de deksel is Heinrich Julius, hertog van Braunschweig-Lüneburg
Hij was vorst van Braunschweig-Wolfenbüttel, luthers prins-bisschop van Halberstadt (1563 –1613) en de opdrachtgever van de beker. Zijn dochter trouwde met Ernst Casimir, een voorouder van de Oranjes.
09
De beker is niet gegoten, maar gedreven
Drijven van edelmetaal vraagt van de maker een uitzonderlijk goede hand- oog coördinatie. Vanaf de voorzijde en de achterzijde wordt het metaal met een hamer en kleine metalen stiften bewerkt.
10
Al sinds de opening op het verlanglijstje van het Rijksmuseum
Al sinds de opening van Rijksmuseum is een wensenlijst opgesteld waar deze beker op stond. Voorlopig werden toen kopieën besteld, waaronder een van de beker die hier te zien is.