Niet-destructief onderzoek naar De Nachtwacht met shearography: hoe goed is de hechting tussen het oorspronkelijke doek en het steundoek?

De Nachtwacht wordt momenteel onderzocht met de zogeheten techniek shearography. Shearography, voluit: speckle pattern shearing interferometry, is een optische onderzoekstechniek die wordt gebruikt om verborgen defecten en beschadigingen in diverse materialen te detecteren. Shearography wordt vooral toegepast in de lucht- en ruimtevaart om composietstructuren, waaronder vliegtuigonderdelen, te onderzoeken. Met betrekking tot de behandeling van De Nachtwacht is de vraag of de hechting tussen de twee doeken (het oorspronkelijke doek en het steundoek aangebracht in 1975) voldoende is.

Onderzoekstechnieken

Dit onderzoek maakt deel uit van Operatie Nachtwacht, het grootste onderzoeks- en restauratieproject ooit naar Rembrandts meesterwerk. Verschillende onderzoekstechnieken zijn tot op heden gebruikt om het maakproces en de conditie van het schilderij in kaart te brengen. Shearography zal informatie geven over de interne samenhang van het originele doek en het steundoek van het schilderij.

TU Delft

Het shearography-instrument is ontwikkeld aan de Faculteit Luchtvaart- en Ruimtevaarttechniek van de Technische Universiteit Delft. Om de mate van hechting tussen de doeken vast te stellen in De Nachtwacht, wordt het schilderij kort belicht met witte halogeenlampen die 1 of 2°C warmte afgeven. Zodra het belichte gebied afkoelt, legt het shearography instrument met behulp van verstrooid laserlicht achter elkaar beelden vast. Deze beelden, oftewel interferogrammen, laten verschillen van afkoeling tussen materialen zien. Zo kan voor De Nachtwacht bekeken worden of er lucht tussen de twee doeken zit. Dit zou betekenen dat de hechting niet goed is.

Veilig

De opwarming van het schilderij met 1 of 2°C valt binnen veilige en acceptable normen en is vergelijkbaar met de dagelijkse temperatuurwisselingen op zaal. Het is niet schadelijk voor het schilderij en daarom wordt dit type onderzoek ‘niet-destructief’ genoemd. Ter controle meten we met een infraroodcamera voortdurend de oppervlaktetemperatuur van het schilderij.

Het verstrooide groene laserlicht van dit instrument dat op het schilderij is te zien, levert geen risico op voor bezoekers. Een laserveiligheidsbril is niet nodig vanwege de lage intensiteit van dit type licht, vergelijkbaar met het verstrooide licht van een laserpointer.