Op verschillende plekken op De Nachtwacht vind je oude retouches. Dit zijn aanvullingen van niet originele verf die door een restaurator zijn aangebracht op plaatsen waar sprake is van verfverlies met als doel om het storende effect hiervan te reduceren. De meest recente retouches zijn aangebracht tijdens de restauratie van 1975-76 en bedekken oude beschadigingen, zoals het gat in de trommel, maar ook de messneden – die de aanleiding van deze restauratie vormden – in de benen van Frans Banninck Cocq, Willem van Ruytenburch en in de hond.

Verkleurd

Voor wie nu goed naar het schilderij op zaal kijkt, vallen deze retouches op, omdat ze door de tijd verkleurd zijn en ook glanzender ogen dan de originele verf eromheen. Maar nog beter kun je ze zien in de ultra-hoge resolutie foto van De Nachtwacht. Door op de foto in te zoomen in het gebied boven het hondje kun je goed zien hoe de opake bruine en zwarte retouches over de messneden zich onderscheiden van de omringende gecraqueleerde en vaak sleetse, originele verf (afb. 1 en 2).

Figuren

Hoewel het behandelen van de messneden een belangrijk aspect was van de restauratie van 1975-76, zijn ook andere beschadigde gebieden, bijvoorbeeld als gevolg van sleetsheid, aangepakt. Hierbij lag de focus op de figuren. Sleetsheid in de architectuur of in de voorgrond is juist zeer terughoudend geretoucheerd. Dit was een gevolg van de heersende restauratie-ethiek om terughoudend te retoucheren, maar waarschijnlijk ook van de hoge tijdsdruk waar de toenmalige restaurator Luitsen Kuiper onder werkte.

Volle glorie

Het was belangrijk om het schilderij zo snel mogelijk weer hersteld en in zijn volle glorie aan het publiek te tonen na de schokkende mesaanval van 14 september 1975. Inzoomen op het gezicht van de rode musketier Jan van der Heede laat zien hoe een aantal vrij grove, verdonkerde rozerode retouches de sleetse gebieden in de schaduwpartijen maskeren (afb. 3 en 4). Onbedoeld is hiermee een veel te rood inkarnaat ontstaan.