Aan de slag met de collectie:
10 dingen over de vroege barok
In de tentoonstelling 'Caravaggio-Bernini. Barok in Rome' staat de opkomst van de barok centraal. Maar wat zijn eigenlijk belangrijke dingen die je moet weten over de vroege barok?
De bewening van Christus, Annibale Carracci, ca 1604. Londen, National Gallery
De extase van Sint Franciscus, Giovanni Baglione, 1601. The Art Institute of Chicago
Sint Sebastiaan, Gian Lorenzo Bernini, 1617-18. Madrid, Thyssen-Bornemisza Museum (Carmen Cervera collection)
Olifant en obelisk, Gian Lorenzo Bernini (detail)
De doornenkroning, Michelangelo Merisi da Caravaggio, ca. 1603. Wenen, Kunsthistorisches Museum
Thomas Baker, Gian Lorenzo Bernini, 1637–1638. Londen, Victoria and Albert Museum
Vier groteske mannenkoppen, Gian Lorenzo Bernini, 1650–1655. Rome, privécollectie
Plattegrond van de stad Rome, Giovanni Battista Falda, 1676
David onthoofdt Goliat, Orazio Borgianni, 1607-08. Madrid, Real Academia de Bellas Artes de San Fernando
01
De belangrijkste taak van kunstenaars was om emoties (‘affetti’) op te roepen
Kunstenaars verleidden hun publiek met kunstwerken waar veel emotie in zit. Hiermee wilden ze dezelfde emotie oproepen bij de kijker en de (vaak religieuze) boodschap beter binnen laten komen.
02
De barok ging grotendeels aan Nederland voorbij omdat het te katholiek was
In ons overwegend protestantse land vond de barok nauwelijks weerklank. Het zou te bombastisch, dramatisch of overdadig zijn.
03
De naam barok werd eerst gebruikt om grillige wilde parels te omschrijven.
Pas in de late 18de eeuw wordt ‘barok’ ook als naam voor de kunststroming gebruikt die in Rome omstreeks 1600 ontstond en bijna heel Europa in de 17de eeuw in haar ban kreeg.
04
De vroege barok was ook van invloed op het werk van Rembrandt en zijn tijdgenoten
Ondanks het protestantisme dat overheerste in de Nederlanden zijn de werken van meesters zoals de schilders Rubens, Rembrandt en beeldhouwer Quellinus ondenkbaar zonder hun barokke vakbroeders.
05
Voor het eerst gingen schilders, beeldhouwers en architecten nauw samenwerken
Zo ontstonden zogenoemde totaalkunstwerken waarbij bouwkunst, beeldhouwkunst en schilderkunst één grootse, theatrale eenheid vormen.
06
De schilderkunst wordt naturalistischer en indringender
Caravaggio was de meester van clair-obscur (licht-donker effecten) en de dramatische vertelling. Hij is meester van de essentie, van het alledaagse naturalisme en van de indringende boodschap, direct gericht op een schokeffect bij de kijker.
07
De beeldhouwkunst wordt levensecht
Bernini maakte bijna schilderachtige, levende beeldhouwwerken. Hij ontwierp ook gebouwen, fonteinen, meubels, toneeldecors, hij schilderde (vooral zichzelf) en schreef daarnaast gedichten en toneelstukken.
08
Bernini brandde zich om zijn eigen gepijnigde gezicht te kunnen bestuderen
Hij wilde de uiterlijke beweging bij pijn zo goed mogelijk weer te kunnen geven. Daarom bestudeerde hij zijn eigen gezicht terwijl hij zichzelf brandde aan gloeiende kolen. Hoe ver zou jij gaan voor de kunst?
09
Begin 17de eeuw is Rome is dé culturele place to be in Europa
Kunstenaars uit heel Europa komen naar Rome. Ze worden aangetrokken door de resten van de Oudheid, het nieuwe elan van de katholieke kerk en de vernieuwende kunst van Caravaggio en Bernini.
10
Er wordt ook schoonheid gevonden in het lelijke en gruwelijke
De invloedrijke dichter Giambattista Marino noemde dat horror va col diletto, het gruwelijke en het aangename gaan samen.