Huisaltaar met het Laatste Avondmaal

anoniem, ca. 1550

De lijst van dit huisaltaar – rijk versierd met grotesken, guirlandes, saters en putti – gaat terug op prenten van de Antwerpse beeldhouwer Cornelis Floris. Zijn stijl is een eigen, Vlaamse variant op Italiaanse renaissance voorbeelden. Zulke moderne en luxe kunstwerken werden vaak geëxporteerd naar Duitsland, Scandinavië en de Oostzeelanden.

  • Soort kunstwerkhuisaltaar
  • ObjectnummerBK-NM-2918
  • Afmetingentotaal: hoogte 80 cm x breedte 53,5 cm x diepte 12 cm, Laatste avondmaal-relief: hoogte 23,8 cm x breedte 18,7 cm, Christus in Gethsemane-relief: hoogte 13 cm x breedte 9 cm
  • Fysieke kenmerkenalbast met sporen van vergulding en polychromie (reliefs); eikenhout met gesso, vergulding en blauwe verf (lijst)

Identificatie

  • Titel(s)

    • Huisaltaar met het Laatste Avondmaal en Christus in Gethsemane
    • Huisaltaar met het Laatste Avondmaal
  • Objecttype

  • Objectnummer

    BK-NM-2918

  • Beschrijving

    Het altaar is opgebouwd uit een postament, een vierkant middenstuk en een hoofdgestel, waarop een bekroning met een tweede hoofdgestel en fronton. Op het postament, dat in de hoeken is verkropt, rusten twee zuilen, die met de daarachter gelegen pilasters het eveneens verkropte hoofdgestel dragen. Zij sluiten het reliëf met het Laatste Avondmaal in, boven en opzij gevat in een platte omlijsting. Het avondmaal heeft plaats in een renaissance-interieur, waarvan de achterwand twee beelden in nissen vertoont, die geplaatst zijn tussen gecanneleerde zuilen, waarop de consoles voor de zoldering rusten. Christus zit op een troon onder een halfronde baldakijn tussen Petrus en Johannes aan een gedekte tafel, waar ook de andere apostelen omheen zijn geschaard. Hij reikt het brood aan Judas, die tegenover hem op een sgabello zit en in de linkerhand de beurs houdt. Naast deze een apostel op een kruk, die zich zijwaarts buigt en met de rechterhand naar een klassiek gevormde vaas grijpt en in de andere een kroes ophoudt. Weer anderen zijn in onderling gesprek gewikkeld. In de bekroning een reliëf met Christus in de Hof van Olijven. Christus knielt in biddende houding voor een palissade met poort op de achtergrond; achter hem leunt Jacobus slapend tegen een boom, op de voorgrond zit Johannes ineen gedoken en ligt Petrus te slapen met het zwaard in de hand. Op het postament vijf putti in rolwerk met guirlandes, papegaaien enz.; op de verkroppingen hermen en gestileerde vazen met een bloemmotief. Het hoofdgestel heeft zeven putti met kransen tussen rolwerk en vazen met vruchten. Op elke wang zit, van het midden afgewend, een putto schrijlings op de naar boven krullende voluut van het rolwerk. De stijlen zijn versierd met kandelaberornament, de omlijsting van het grote reliëf met guirlandes van vruchten, die in beide bovenhoeken aan een leeuwenmasker hangen. Het reliëf in de bekroning wordt ingesloten tussen een hermatlant en hermkaryatide, die een klein hoofdgestel dragen. Links en rechts daarvan een onregelmatig vlak of wang, begrensd door rolwerk w.o. in reliëfs bovenaan een trompet blazende en daaronder een guirlande dragende putto, daarnaast een afgewende sfinx. Op het kleiner hoofdgestel een segmentvormig fronton voor een reliëf.

  • Onderdeel van catalogus


Vervaardiging

  • Vervaardiging

    • beeldhouwer: anoniem, Mechelen (stad)
    • beeldhouwer: anoniem, Antwerpen (stad)
  • Datering

    ca. 1550

  • Zoek verder op


Materiaal en techniek

  • Fysieke kenmerken

    albast met sporen van vergulding en polychromie (reliefs); eikenhout met gesso, vergulding en blauwe verf (lijst)

  • Afmetingen

    • totaal: hoogte 80 cm x breedte 53,5 cm x diepte 12 cm
    • Laatste avondmaal-relief: hoogte 23,8 cm x breedte 18,7 cm
    • Christus in Gethsemane-relief: hoogte 13 cm x breedte 9 cm

Dit werk gaat over

  • Onderwerp


Verwerving en rechten

  • Copyright

  • Herkomst

    …; acquired from the estate of Neville Davidson Goldsmid (1814-1875), The Hague, by the Nederlandsch Museum voor Geschiedenis en Kunst, The Hague, 1876; transferred to the museum, 1885


Documentatie

  • Inzoomer object op zaal, 2013 (Nederlands/English).


Duurzaam webadres